tuluu e islaam daliil e subh e raushan hai sitaaron ki tunuk taabii

Allama Iqbal

Daleel-e-sub.h-e-raushan hai sitaaron kee tunuk-taabee Ufuq se aaftaab ubhraa gaya daur-e-giraan-khvaabee Urooq-murda-e-mashriq men khoon-e-zindagee dauDaa Samajh sakte nahin is raaz ko siinaa o faaraabee Musalmaan ko musalmaan kar diyaa toofaan-e-maghrib ne Talaatum-haa-e-Dariya hee se hai gauhar kee sairaabee Ataa momin ko phir dargaah-e-haq se hone vaalaa hai Shikoh-e-turkamaanee zehn hindee nutq aaraabee Asar kuch khvaab kaa ghunchon men baaqee hai too ai bulbul Navaa-raa talkh-tarmee zan choo zauq-e-naghma kam-yaabee TaDap sehn-e-chaman men aashiyaan men shaakh-saaron men Judaa paare se ho saktee nahin taqdeer-e-seemaabee Vo chashm-e-paak hain kyuun zeenat-e-bar-gustavaan dekhe Nazar aatee hai jis ko mard-e-ghaazee kee jigar-taabee Zameer-e-laala men raushan charaagh-e-aarzoo kar de Chaman ke zarre zarre ko shaheed-e-justujoo kar de Sarishk-e-chashm-e-muslim men hai naisaan kaa asar paidaa Khaleelullaah ke Dariya men honge phir guhar paidaa Kitaab-e-millat-e-baizaa kee phir sheeraaza-bandee hai Ye shaakh-e-haashmee karne ko hai phir barg-o-bar paidaa Rabood aan turk sheeraazee dil-e-tabrez-o-kaabul raa Sabaa kartee hai boo-e-gul se apna ham-safar paidaa Agar usmaaniyon par koh-e-gham TuuTaa to kya gham hai Ki khoon-e-sad-hazaar-anjum se hotee hai sahar paidaa Jahaanbaanee se hai dushvaar-tar kaar-e-jahaan-beenee Jigar Khoon ho to chashm-e-dil men hotee hai nazar paidaa Hazaaron saal nargis apnee be-nooree pe rotee hai BaDee mushkil se hota hai chaman men deeda-var paidaa Navaa-pairaa ho ai bulbul ki ho tere tarannum se Kabootar ke tan-e-naazuk men shaaheen kaa jigar paidaa Tire siine men hai posheeda raaz-e-zindagee kah de Musalmaan se hadees-e-soz-o-saaz-e-zindagee kah de Khudaa-e-lam-yazal kaa dast-e-qudrat too zabaan too hai Yaqeen paidaa kar ai ghaafil ki maghloob-e-gumaan too hai Pare hai charkh-e-neelee-faam se manzil musalmaan kee Sitaare jis kee gard-e-raah hon wo kaarvaan to hai Makaan faanee makeen faanee azal teraa abad teraa Khudaa kaa aakhiree paighaam hai too jaavedaan too hai Hinaa-band-e-uroos-e-laala hai khoon-e-jigar teraa Tiree nisbat baraaheemee hai memaar-e-jahaan too hai Tiree fitrat amiin hai mumkinaat-e-zindagaanee kee Jahaan ke jauhar-e-muzmar kaa goyaa imtihaan to hai Jahaan-e-aab-o-gil se aalam-e-jaaved kee khaatir Nubuvvat saath jis ko le ga.ee wo armughaan too hai Ye nukta sarguzisht-e-millat-e-baizaa se hai paidaa Ki aqvaam-e-zameen-e-asia kaa paasbaan too hai Sabaq phir paDh sadaaqat kaa adaalat kaa shujaa.at kaa Liyaa jaa.egaa tujh se kaam dunya kee imaamat kaa Yahee maqsood-e-fitrat hai yahee ramz-e-musalmaanee Ukhuvvat kee jahaangeeree mohabbat kee faraavaanee Butaan-e-rang-o-khoon ko tod kar millat men gum ho jaa Na tooraanee rahe baaqee na eeraanee na afghaanee Miyaan-e-shaakh-saaraan sohbat-e-murgh-e-chaman kab tak Tire baazoo men hai parvaaz-e-shaaheen-e-qahastaanee Gumaan-aabaad hastee men yaqeen mard-e-musalmaan kaa Bayaabaan kee shab-e-taareek men qindeel-e-rohbaanee MiTaayaa qaisar o kisraa ke istibdaad ko jis ne Vo kya tha zor-e-haidar faqr-e-boo-zar sidq-e-salmaanee Hue ahraar-e-millat jaada-paimaa kis tajammul se Tamaashaa.ee shigaaf-e-dar se hain sadiyon ke zindaanee Sabaat-e-zindagee eemaan-e-mohkam se hai dunya men Ki almaanee se bhee paa.enda-tar niklaa hai tooraanee Jab is angaara-e-khaakee men hota hai yaqeen paidaa To kar letaa hai ye baal-o-par-e-rooh-ul-ameen paidaa Ghulaamee men na kaam aatee hain shamsheeren na tadbeeren Jo ho zauq-e-yaqeen paidaa to kaT jaatee hain zanjeeren Koee andaaza kar saktaa hai us ke zor-e-baazoo kaa Nigaah-e-mard-e-momin se badal jaatee hain taqdeeren Vilaayat paadshaahee ilm-e-ashiyaa kee jahaangeeree Ye sab kya hain faqat ik nukta-e-eemaan kee tafseeren Baraaheemee nazar paidaa magar mushkil se hotee hai Havas chhup chhup ke seenon men banaa letee hai tasveeren Tameez-e-bandaa-o-aaqaa fasaad-e-aadmiyat hai Hazar ai cheera-dastaan sakht hain fitrat kee ta.azeeren Haqeeqat ek hai har shai kee khaakee ho ki nuuree ho Lahoo khursheed kaa Tapke agar zarre kaa dil cheeren Yaqeen mohkam amal paiham mohabbat faatah-e-aalam Jihaad-e-zindagaanee men hain ye mardon kee shamsheeren Che baayad mard raa tab-e-buland mashrab-e-naabe Dil-e-garme nigaah-e-paak-beene jaan-e-betaabe Uqaabee shaan se jhapTe the jo be-baal-o-par nikle Sitaare shaam ke khoon-e-shafaq men Doob kar nikle Hue madfoon-e-Dariya zer-e-Dariya tairne vaale Tamaanche mauj ke khaate the jo ban kar guhar nikle Ghubaar-e-rahguzar hain keemiyaa par naaz tha jin ko Jabeenen khaak par rakhte the jo ikseer-gar nikle Hamaaraa narm-rau qaasid payaam-e-zindagee laayaa Khabar detee thiin jin ko bijliyaan wo be-khabar nikle Haram rusvaa huaa peer-e-haram kee kam-nigaahee se Javaanaan-e-tataaree kis qadar saahab-nazar nikle Zameen se nooryaan-e-aasmaan-parvaaz kahte the Ye khaakee zinda-tar paa.enda-tar taabinda-tar nikle Jahaan men ahl-e-eemaan soorat-e-khursheed jiite hain Idhar Duube udhar nikle udhar Duube idhar nikle Yaqeen afraad kaa sarmaaya-e-taameer-e-millat hai Yahee quvvat hai jo soorat-gar-e-taqdeer-e-millat hai Too raaz-e-kun-fakaan hai apnee aankhon par ayaan ho jaa Khudee kaa raaz-daan ho jaa khuda kaa tarjumaan ho jaa Havas ne kar diyaa hai TukDe TukDe nau-e-insaan ko Ukhuvvat kaa bayaan ho jaa mohabbat kee zabaan ho jaa Ye hindee wo khuraasaanee ye afghaanee wo tooraanee Too ai sharminda-e-saahil uchhal kar be-karaan ho jaa Ghubaar-aalooda-e-rang-o-nasab hain baal-o-par tere Too ai murgh-e-haram uDne se pahle par-fishaan ho jaa Khudee men Doob jaa ghaafil ye sirr-e-zindagaanee hai Nikal kar halqa-e-shaam-o-sahar se jaavedaan ho jaa Masaaf-e-zindagee men seerat-e-faulaad paidaa kar Shabistaan-e-mohabbat men hareer o parniyaan ho jaa Guzar jaa ban ke sail-e-tund-rau koh o bayaabaan se Gulistaan raah men aa.e to joo-e-naghma-khvaan ho jaa Tire ilm o mohabbat kee nahin hai intihaa koi Naheen hai tujh se baDh kar saaz-e-fitrat men navaa koi Abhee tak aadmee said-e-zaboon-e-shahryaaree hai Qayaamat hai ki insaan nau-e-insaan kaa shikaaree hai Nazar ko kheera kartee hai chamak tahzeeb-e-haazir kee Ye sannaa.ee magar jhooTe nigoon kee reza-kaaree hai Vo hikmat naaz tha jis par khirad-mandaan-e-maghrib ko Havas ke panja-e-khooneen men tegh-e-kaar-zaaree hai Tadabbur kee fusoon-kaaree se mohkam ho nahin saktaa Jahaan men jis tamaddun kee binaa sarmaaya-daaree hai Amal se zindagee bantee hai jannat bhee jahannam bhee Ye khaakee apnee fitrat men na nuuree hai na naaree hai Kharosh-aamoz bulbul ho girah ghunche kee vaa kar de Ki too is gulsitaan ke vaaste baad-e-bahaaree hai Phir uTThee asia ke dil se chingaaree mohabbat kee Zameen jaulaan-gah-e-atlas qabaayaan-e-tataaree hai Bayaa paidaa khareedaa raast jaan-e-naa-tavaan-e-raa Pas az muddat guzaar uftaad barmaa kaarvaane raa Bayaa saaqee navaa-e-murgh-zaar az shaakh-saar aamad Bahaar aamad nigaar aamad nigaar aamad qaraar aamad Kasheed abr-e-bahaaree khema andar vaadee o sahraa Sadaa-e-aabshaaraan az faraaz-e-koh-saar aamad Sarat gardam toham qaanoon pesheen saaz dah saaqee Ki khail-e-naghma-pardaazaan qataar andar qataar aamad Kanaar az zaahidaan bar-geer o bebaakaana saaghar-kash Pas az muddat aziin shaakh-e-kuhan baang-e-hazaar aamad Ba-mushtaaqaan hadees-e-khvaajaa-e-badro hunain aavar Tasarruf-haa-e-pinhaanash ba-chashm-e-aashkaar aamad Digar shaakh-e-khaleel az khoon-e-maa namnaak mee gardad Ba-baazaar-e-mohabbat naqd-e-maa kaamil ayyaar aamad Sar-e-khaak-e-shaheere barg-haa-e-laala mee paasham Ki khoonash baa-nihaal-e-millat-e-maa saazgaar aamad Bayaa taa-gul baa-afmaishaaneem o mai dar saaghar andaazem Falak raa saqf ba-shagaafem o tarh-e-deegar andaazem Dalil-e-subh-e-raushan hai sitaron ki tunuk-tabi Ufuq se aaftab ubhra gaya daur-e-giran-KHwabi Uruq-murda-e-mashriq mein KHun-e-zindagi dauDa Samajh sakte nahin is raaz ko sina o farabi Musalman ko musalman kar diya tufan-e-maghrib ne Talatum-ha-e-dariya hi se hai gauhar ki sairabi Ata momin ko phir dargah-e-haq se hone wala hai Shikoh-e-turkamani zehn hindi nutq aarabi Asar kuch KHwab ka ghunchon mein baqi hai tu ai bulbul Nawa-ra talKH-tarmi zan chu zauq-e-naghma kam-yabi TaDap sehn-e-chaman mein aashiyan mein shaKH-saron mein Juda pare se ho sakti nahin taqdir-e-simabi Wo chashm-e-pak hain kyun zinat-e-bar-gustawan dekhe Nazar aati hai jis ko mard-e-ghazi ki jigar-tabi Zamir-e-lala mein raushan charagh-e-arzu kar de Chaman ke zarre zarre ko shahid-e-justuju kar de Sarishk-e-chashm-e-muslim mein hai naisan ka asar paida KHalilullah ke dariya mein honge phir guhar paida Kitab-e-millat-e-baiza ki phir shiraaza-bandi hai Ye shaKH-e-hashmi karne ko hai phir barg-o-bar paida Rabud aan turk shiraazi dil-e-tabrez-o-kabul ra Saba karti hai bu-e-gul se apna ham-safar paida Agar usmaniyon par koh-e-gham TuTa to kya gham hai Ki KHun-e-sad-hazar-anjum se hoti hai sahar paida Jahanbani se hai dushwar-tar kar-e-jahan-bini Jigar KHun ho to chashm-e-dil mein hoti hai nazar paida Hazaron sal nargis apni be-nuri pe roti hai BaDi mushkil se hota hai chaman mein dida-war paida Nawa-paira ho ai bulbul ki ho tere tarannum se Kabutar ke tan-e-nazuk mein shahin ka jigar paida Tere sine mein hai poshida raaz-e-zindagi kah de Musalman se hadis-e-soz-o-saz-e-zindagi kah de KHuda-e-lam-yazal ka dast-e-qudrat tu zaban tu hai Yaqin paida kar ai ghafil ki maghlub-e-guman tu hai Pare hai charKH-e-nili-fam se manzil musalman ki Sitare jis ki gard-e-rah hon wo karwan to hai Makan fani makin fani azal tera abad tera KHuda ka aaKHiri paigham hai tu jawedan tu hai Hina-band-e-urus-e-lala hai KHun-e-jigar tera Teri nisbat barahimi hai memar-e-jahan tu hai Teri fitrat amin hai mumkinat-e-zindagani ki Jahan ke jauhar-e-muzmar ka goya imtihan to hai Jahan-e-ab-o-gil se aalam-e-jawed ki KHatir Nubuwwat sath jis ko le gai wo armughan tu hai Ye nukta sarguzisht-e-millat-e-baiza se hai paida Ki aqwam-e-zamin-e-asia ka pasban tu hai Sabaq phir paDh sadaqat ka adalat ka shujaat ka Liya jaega tujh se kaam duniya ki imamat ka Yahi maqsud-e-fitrat hai yahi ramz-e-musalmani UKHuwwat ki jahangiri mohabbat ki farawani Butan-e-rang-o-KHun ko tod kar millat mein gum ho ja Na turani rahe baqi na irani na afghani Miyan-e-shaKH-saran sohbat-e-murgh-e-chaman kab tak Tere bazu mein hai parwaz-e-shahin-e-qahastani Guman-abaad hasti mein yaqin mard-e-musalman ka Bayaban ki shab-e-tarik mein qindil-e-rohbani MiTaya qaisar o kisra ke istibdad ko jis ne Wo kya tha zor-e-haidar faqr-e-bu-zar sidq-e-salmani Hue ahrar-e-millat jada-paima kis tajammul se Tamashai shigaf-e-dar se hain sadiyon ke zindani Sabaat-e-zindagi iman-e-mohkam se hai duniya mein Ki almani se bhi paenda-tar nikla hai turani Jab is angara-e-KHaki mein hota hai yaqin paida To kar leta hai ye baal-o-par-e-ruh-ul-amin paida Ghulami mein na kaam aati hain shamshiren na tadbiren Jo ho zauq-e-yaqin paida to kaT jati hain zanjiren Koi andaza kar sakta hai us ke zor-e-bazu ka Nigah-e-mard-e-momin se badal jati hain taqdiren Wilayat padshahi ilm-e-ashiya ki jahangiri Ye sab kya hain faqat ek nukta-e-iman ki tafsiren Barahimi nazar paida magar mushkil se hoti hai Hawas chhup chhup ke sinon mein bana leti hai taswiren Tamiz-e-banda-o-aqa fasad-e-admiyat hai Hazar ai chira-dastan saKHt hain fitrat ki taziren Haqiqat ek hai har shai ki KHaki ho ki nuri ho Lahu KHurshid ka Tapke agar zarre ka dil chiren Yaqin mohkam amal paiham mohabbat fatah-e-alam Jihad-e-zindagani mein hain ye mardon ki shamshiren Che bayad mard ra tab-e-buland mashrab-e-nabe Dil-e-garme nigah-e-pak-bine jaan-e-betabe Uqabi shan se jhapTe the jo be-baal-o-par nikle Sitare sham ke KHun-e-shafaq mein Dub kar nikle Hue madfun-e-dariya zer-e-dariya tairne wale Tamanche mauj ke khate the jo ban kar guhar nikle Ghubar-e-rahguzar hain kimiya par naz tha jin ko Jabinen KHak par rakhte the jo iksir-gar nikle Hamara narm-rau qasid payam-e-zindagi laya KHabar deti thin jin ko bijliyan wo be-KHabar nikle Haram ruswa hua pir-e-haram ki kam-nigahi se Jawanan-e-tatari kis qadar sahab-nazar nikle Zamin se nuryan-e-asman-parwaz kahte the Ye KHaki zinda-tar paenda-tar tabinda-tar nikle Jahan mein ahl-e-iman surat-e-KHurshid jite hain Idhar Dube udhar nikle udhar Dube idhar nikle Yaqin afrad ka sarmaya-e-tamir-e-millat hai Yahi quwwat hai jo surat-gar-e-taqdir-e-millat hai Tu raaz-e-kun-fakan hai apni aankhon par ayan ho ja KHudi ka raaz-dan ho ja KHuda ka tarjuman ho ja Hawas ne kar diya hai TukDe TukDe nau-e-insan ko UKHuwwat ka bayan ho ja mohabbat ki zaban ho ja Ye hindi wo KHurasani ye afghani wo turani Tu ai sharminda-e-sahil uchhal kar be-karan ho ja Ghubar-aluda-e-rang-o-nasab hain baal-o-par tere Tu ai murgh-e-haram uDne se pahle par-fishan ho ja KHudi mein Dub ja ghafil ye sirr-e-zindagani hai Nikal kar halqa-e-sham-o-sahar se jawedan ho ja Masaf-e-zindagi mein sirat-e-faulad paida kar Shabistan-e-mohabbat mein harir o parniyan ho ja Guzar ja ban ke sail-e-tund-rau koh o bayaban se Gulistan rah mein aae to ju-e-naghma-KHwan ho ja Tere ilm o mohabbat ki nahin hai intiha koi Nahin hai tujh se baDh kar saz-e-fitrat mein nawa koi Abhi tak aadmi said-e-zabun-e-shahryari hai Qayamat hai ki insan nau-e-insan ka shikari hai Nazar ko KHira karti hai chamak tahzib-e-hazir ki Ye sannai magar jhuTe nigun ki reza-kari hai Wo hikmat naz tha jis par KHirad-mandan-e-maghrib ko Hawas ke panja-e-KHunin mein tegh-e-kar-zari hai Tadabbur ki fusun-kari se mohkam ho nahin sakta Jahan mein jis tamaddun ki bina sarmaya-dari hai Amal se zindagi banti hai jannat bhi jahannam bhi Ye KHaki apni fitrat mein na nuri hai na nari hai KHarosh-amoz bulbul ho girah ghunche ki wa kar de Ki tu is gulsitan ke waste baad-e-bahaari hai Phir uTThi asia ke dil se chingari mohabbat ki Zamin jaulan-gah-e-atlas qabayan-e-tatari hai Baya paida KHarida rast jaan-e-na-tawan-e-ra Pas az muddat guzar uftad barma karwane ra Baya saqi nawa-e-murgh-zar az shaKH-sar aamad Bahaar aamad nigar aamad nigar aamad qarar aamad Kashid abr-e-bahaari KHema andar wadi o sahra Sada-e-abshaaran az faraaz-e-koh-sar aamad Sarat gardam toham qanun peshin saz dah saqi Ki KHail-e-naghma-pardazan qatar andar qatar aamad Kanar az zahidan bar-gir o bebakana saghar-kash Pas az muddat azin shaKH-e-kuhan bang-e-hazar aamad Ba-mushtaqan hadis-e-KHwaja-e-badro hunain aawar Tasarruf-ha-e-pinhanash ba-chashm-e-ashkar aamad Digar shaKH-e-KHalil az KHun-e-ma namnak mi gardad Ba-bazar-e-mohabbat naqd-e-ma kaamil ayyar aamad Sar-e-KHak-e-shahire barg-ha-e-lala mi pasham Ki KHunash ba-nihaal-e-millat-e-ma sazgar aamad Baya ta-gul ba-afmaishanim o mai dar saghar andazem Falak ra saqf ba-shagafem o tarh-e-digar andazem